‘We zijn bezig met de restauratie van een Cornish Pilot Gig’, zo bericht Frank Brouwer mij, ‘dat zal je zeker interesseren.’ Als ik de scheepstimmerwerkplaats binnenloop zie ik het al van verre. De Pilot Gig ligt op zijn kop: de vlak- en kimgangen worden vervangen. ‘Die waren er slecht aan toe’, zo vertelt Frank. ‘De gangen zijn van iepenhout, overeenkomstig de voorschriften. Dus ik ging op zoek naar lange lengtes iepen. Dat viel nog niet mee, maar op een gegeven moment had ik toch een mooi partijtje gewaterd iepen gevonden, hoewel niet helemaal foutloos.’
Toch schafte Frank het aan. ‘Ik heb het hout gekocht omdat het gewaterd was, waardoor
het vrij is van schimmels, sporenelementen en voedingsstoffen die rot kunnen veroorzaken. Daarna is het natuurlijk gedroogd, dus het is mooi stabiel hout. Een fijne kwaliteit om gangen van te zagen, behoudens dan de plekjes.’ Dat zijn doorgaans kleine noesten of vergroeiingen. Maar de praktijk op een werf is: je moet het doen met wat je hebt. Maar gelukkig: hieraan kún je ook iets doen. Afhankelijk van de grootte van de aantasting kiezen we een reparatievorm. ‘Dat is een prachtige oefening voor de studenten botenbouw’, meent Frank. ‘Kleine plekjes herstellen we met proppen, grotere plekken doen we met een wiebertje of een uitgerekte ovale vorm. Dan is het tevens van belang om te weten of de plek door en door is, of maar eenzijdig. Een eenzijdige aantasting behoeft een eenzijdige reparatie. Maar als het plekje door en door is, dan zullen we een prop of afdichting aan beide kanten moeten maken.’
Freesgat
Afhankelijk van de grootte en vorm van de aantasting maken we een keuze. In dit geval maken we een eenzijdige reparatie met een uitgerekte ovaal. Hiervoor gebruiken we de bovenfrees, deze wordt op de gewenste diepte gesteld met het vlaggetje, in dit geval op 4 mm. ‘Als je de bovenfrees wilt insteken in het houtoppervlak voor alleen een rond gat, dan heb je een freesje nodig met messen tot in de kern van de frees’, legt Frank uit, ‘anders blijft de houtkern staan. Gebruik je andere freesmesjes, dan moet je die heen en weer bewegen om diepte te krijgen, wat een gat zal vormen dat minder zuiver is en dus moeilijker op te vullen.’
